Giữa đông vui bè bạn

“Tôi là đứa con cô đơn ngay khi ngồi cạnh mẹ
Thằng bé lẻ loi giữa lớp học ồn ào
Bàn chân hồ nghi giữa đường phố xôn xao
Giữa sự thông minh của đông vui bè bạn”

(Mấy đoạn thơ – Lưu Quang Vũ)

 

Chỉ còn chưa đầy 2 tháng nữa là mình sẽ trở về lại châu Á. Đầu tiên là Việt Nam, rồi Trung Quốc trong 6 tháng, nếu mọi việc theo kế hoạch. Chuyến đi trước mặt tạo một áp lực vô hình với mọi thứ. Mình hối hả chuyện bị hồ sơ, tranh thủ để gặp giáo sư nhiều hơn cho đề tài. Mỗi một vấn đề sai trật sẽ tạo áp lực gấp 2, vì có thể khiến kế hoạch không thực hiện được.

Tháng vừa rồi, mình vừa giải quyết được một số việc áp lực nhất. Chuyến đi Ý đã booked xong xuôi máy bay và khách sạn. Học bổng cũng đã nộp xong và mặc dù theo website trường là quá hạn nộp, mình đã nhận được kết quả pre-admit vào trường mình muốn. Ngay cả đề tài thạc sĩ của mình cũng có một số dữ liệu mới quan trọng, và giáo sư quan trọng nhất đã đồng ý cho đề tài của mình, thậm chí ông còn gợi ý để mình làm tiếp tục PhD tại trường nữa. Mình rất vui. Quả tình, đây là giáo sư mình vẫn khá ngại, vì thật tình hồi học kỳ đầu, nghe thầy giảng mình thấy rất lùng bùng, không hiểu lắm. May thay, sau 3 học kỳ, giờ gặp lại, những lời thầy trao đổi về đề tài khiến mình vỡ ra được nhiều, thấy rất được gợi mở.

Mặc dù thế, trong tuần vừa rồi, mình vẫn thấy một điều gì đó khiến mình bất an. Trải qua một vài ngày suy ngẫm, mình nhận ra đó là cảm giác mất kết nối càng lúc càng rõ rang với nhóm bạn mình vẫn khá thân qua 3 học kỳ học ở trường. 3 học kỳ vừa qua, mình dành gần như 80% thời gian với nhóm này, vì ngoài giờ học ngoại ngữ, còn học rất nhiều môn chung cùng nhau. Giờ đây, tất cả các bạn trong nhóm đều làm đề tài với một giáo sư khác, cũng làm việc cho bộ môn của cô. Thời gian bọn mình gặp nhau ít hẳn đi, nếu có, phần lớn là những buổi ăn trưa ngắn ngủi, hoặc những buổi đi uống bia cùng nhau.

Thật tình, mình không phải dạng người hợp để chơi trong nhóm lắm. Mình thường thích được có những cuộc nói chuyện sâu, tâm tình với chỉ một hoặc hai người bạn thôi. Những cuộc chuyện nhóm hay làm mình thấy mệt mỏi. Những cuộc nói chuyện nhóm gần đây lại hoàn toàn không có những đề tài mình quan tâm. Những đề tài chung bọn mình thường hay nói như chuyện học, chuyện học tiếng Hoa, hay những đề tài mới mình muốn nói, như đi Trung Quốc, du lịch Ý, PhD hay việc làm, các bạn mình đều dường như không muốn nói đến. Vì đề tài luận văn của các bạn chưa định hình rõ ràng, không ai muốn bàn về đề tài này, vì sẽ cảm thấy áp lực hơn. Cũng không ai trong các bạn theo học tiếp tiếng Hoa nữa, chỉ còn mỗi mình vẫn đăng ký một khóa học tuần 1 lần, để chuẩn bị cho 6 tháng ở Trung Quốc. Du lịch thì lại càng không. Những cuộc nói chuyện nếu không về công việc cho bộ môn các bạn đang làm, thì sẽ là những chuyện vô thưởng vô phạt, hoặc uống bia rồi chơi gì đó, mà phần lớn sẽ là những cuộc tranh cãi mình thấy không cần. Mình cảm thấy cô đơn trong những cuộc nói chuyện này, vì cả niềm vui hay khó khăn trong giai đoạn này đều không thể chia sẻ được với ai trong nhóm.

Nhưng có lẽ cảm giác này là cần thiết, để mình đánh giá lại mức độ chia sẻ và thân thiết, biết nên đầu tư thời gian vào đâu, biết ưu tiên của mình là gì đối với tình bạn. Ừ thì, những buổi đi chơi, đi uống bia, ăn chung cũng vui, nhưng cuối cùng, tình bạn với mình quan trọng nhất là có thể chia sẻ và ủng hộ nhau trong những lúc khó khăn, những khi vui vẻ. Mình nhận ra điều này khi khó khăn trong giai đoạn này, reach out trở lại nhiều với những người ban thân ở VN của mình hơn, như mái nhà êm ấm trở về. Và mình cũng thấy vui vẻ, khuây khỏa hơn với những cuộc trò chuyện tình cờ với những người bạn vốn không thường gặp mặt trong khoa như S. và I. Chỉ tình cờ gặp mặt, nhưng với cô bạn người Thái, bọn mình có thể nói huyên thuyên, kể bao nhiêu chuyện và mình thấy tràn ngập niềm vui, cảm hứng sau đó. Hay với S, hóa ra đề nghị gặp nhau để bàn về đề tài thạc sĩ là một ý rất ổn. Mặc dù S có vẻ hơi lạnh lùng xa cách của người Đức, nhưng mình cảm nhận rõ sự chân thành của S khi góp ý cho đề tài của mình và bọn mình cũng thoải mái trò chuyện về tương lai, công việc nữa. Mình nghĩ, nếu có cơ hội, mình nhất định muốn vun trồng hơn cho tình bạn với hai người bạn này, tạo nhiều thời gian, nhiều cuộc trò chuyện hơn.

Có điều gì đó mình học được, cũng chẳng có gì mới, là tình bạn chỉ có thể có sự chia sẻ lâu dài và bền vững, khi có thể chia sẻ một số mối quan tâm chung và chia sẻ một số giá trị cốt lõi như nhau. Nếu mối quan tâm không đủ lâu dài, thì dù có nhiều thời gian tiếp xúc, cũng quý nhau ở mức độ bạn xã giao được thôi, nhất là khi thời gian tiếp xúc kết thúc. Ừ thì, bạn xã giao cũng cần, nhưng nếu đặt quá nhiều kỳ vọng chia sẻ được với nhau thì hơi cao quá rồi.

 

 

 

 

Em có thấy cô đơn không?

Đôi khi, tất cả những buồn rầu và sầu muộn có thể tan biến chỉ với một câu hỏi. Với tôi, thì đó là câu mà bạn trai đã hỏi sau đêm Giáng sinh, „Em có thấy cô đơn không?“ Tôi chỉ cần gật đầu và được cuộn trong nỗi buồn được thấu hiểu, bỗng thấy bao nỗi muộn phiền tan biến.
Giáng sinh, năm mới thường là thời điểm khó khăn với tất cả du học sinh. Phần lớn bạn bè của tôi, nếu không về nhà đón Giáng sinh, vì may mắn nhà ở khá gần, thì sẽ đi du lịch. Ai cũng có nhu cầu chạy trốn 20 ngày một mình trong căn phòng trống trải mùa đông, bên ngoài chỉ có gió lạnh và con đường không một bóng người. Giáng sinh, Tết Tây cũng như dịp Tết cổ truyền của Việt Nam, là dịp sum họp gia đình, về lại quê cũ hội họp bạn bè.

Tôi thì có một may mắn, là luôn được mời đến gia đình người Đức của bạn trai để cùng vui Giáng sinh. Dù vậy, vẫn không tránh khỏi tâm lý mình vẫn là khách. Gia đình dù rất ấm áp và yêu mến, còn bạn bè dù thân thiện, vẫn không phải là gia đình mình và bạn bè quen thân tuổi đôi mươi tại nhà. Vậy nên, dù chẳng thiếu cây thông Noel rực rỡ, quà tặng, những món ăn ngon, nhưng lòng thì không khỏi trống vắng và nhớ nhà.
Continue reading

Thành công có cần phải khó nhọc, mệt mỏi?

Hôm qua tôi tình cờ thấy một post chia sẻ công thức thành công, trên một page về dạy tiếng Đức. Hình ảnh thì cũng khá phổ thông, mượn hình ảnh tảng băng chìm để nói. Thành công phần nổi là phần mọi người thấy, còn phần chìm, những nỗ lực, cố gắng thì ít ai thấy được. Điểm khác trong hình công thức thành công này, là liệt kê những phẩm chất cần để đạt đến thành công:

Continue reading

‘Đàn bà hư ảo’: Không chỉ kể chuyện đàn bà

15391211_10155498078725752_1079305533988235745_n
(Bài viết đã đăng trên báo Thanh Niên, có tiết lộ nội dung sách)
Tôi đoán rằng, thời nay sex, đàn bà, phù phiếm và sự hư hỏng bán chạy hơn nỗi bất hạnh nhiều. Khi đọc qua một vài giới thiệu về “Đàn bà hư ảo”, tiểu thuyết đầu tay của Nguyễn Khắc Ngân Vi, nếu không phải vì Vi đã nhắn nhủ tôi đọc từ trước và Vi là bạn tôi, hẳn tôi đã bỏ qua, vì rất nhiều bài review chỉ chia sẻ ở khía cạnh về tình dục, đàn ông, đàn bà.
Không, “Đàn bà hư ảo” không phải câu chuyện về tình dục, của sự thời thượng, phù phiếm của đô thị, cũng không phải của sự cô đơn quẩn quanh thị dân đã được khai thác đến bạc màu trong văn chương trẻ. Ở quyển sách này, có sự can đảm nhìn thẳng vào nỗi bất hạnh. Tôi sẽ gọi “Đàn bà hư ảo” như câu chuyện về nỗi đau và sự bất hạnh rất con người, nhiều hơn là những phù phiếm đàn bà nông nổi.

Continue reading

3 lỗi hay mắc khi học ngoại ngữ

content-mistakes
Kỳ nghỉ vừa rồi, tôi dành hơn phân nửa thời gian để theo học một khóa học tiếng Đức cấp tốc. Lịch học dày và nặng, nhưng bù lại, tôi có một cô giáo rất nhiệt tình và dạy giỏi. Không bị chen ngang bởi bất cứ nghĩa vụ nào khác từ trường lớp, chúng tôi toàn tâm toàn ý để học tiếng. Chỉ trong 2 tuần, tôi cảm thấy mình tiến bộ không ngờ.

Trong một buổi gặp mặt với gia đình lớn của René, thay vì chỉ nghe và trả lời bằng tiếng Anh, hoặc trả lời rất ngắn bằng tiếng Đức, tôi đã bắt đầu nói tốt hơn. Không còn sợ mắc lỗi và có vốn từ vựng đã tốt hơn, tôi bắt đầu có thể giao tiếp thực sự, mặc dù đề tài chỉ dừng ở mức xã giao, hoặc về một đề tài mà tôi nắm khá rõ (như ngành học của tôi hoặc du lịch châu Á), nhưng tôi rất vui vì điều đó.Thời gian chỉ học tiếng Đức này khiến tôi nghĩ về một số lỗi hay mắc của một người học ngoại ngữ ở trình độ trung cấp như tôi. Từng bước, tôi thấy mình vướng ở những lỗi này và chỉ khắc phục được khi biết đó là lỗi. Tôi muốn chia sẻ những kinh nghiệm này ở đây, vì tôi nghĩ đây có thể là những kinh nghiệm thật sự cần thiết cho những bạn bè của tôi, nhất là những bạn đang học tiếng Anh ở trình độ trung cấp (tôi nghĩ là trình độ phổ biến sau khi học xong tiếng Anh ở bậc Phổ thông trong trường) và gặp khó khăn để bước lên trình độ cao cấp. Tôi có một loạt bài viết về học ngoại ngữ, nhưng đã gián đoạn khá lâu. Nay tôi sẽ viết tiếp một chút, và hy vọng có thể chia sẻ nhiều hơn.

  1. Làm theo kinh nghiệm của người học ở trình độ cao cấp
Thường những người được hỏi về kinh nghiệm học ngoại ngữ là những người đã đạt trình độ cao cấp. Thế nhưng, có một vấn đề khi bạn lắng nghe những người học ở trình độ cao cấp, đó là họ đã ở trình độ cao cấp quá lâu, và cách học của họ hoàn toàn khác cách học ở trình độ sơ cấp hay trung cấp.

Ví dụ, nếu bạn hỏi tôi học tiếng Anh cách nào, tôi sẽ trả lời giờ tôi không cần học gì nhiều, vì môi trường học hành lẫn làm việc của tôi đều phải giao tiếp hay đọc bằng tiếng Anh. Từ đó, tôi có thể đưa ra những lời khuyên như: bạn nên đọc sách tiếng Anh, nghe tin tức, bài giảng tiếng Anh, kết bạn và trò chuyện với người nước ngoài… Thực tế, tôi đã đưa ra những lời khuyên như vậy với một vài người bạn hỏi tôi về kinh nghiệm học tiếng Anh.

Cách học ở trình độ cao cấp, tôi tạm gọi là học thụ động, hay học từ môi trường. Khi đã đạt đến trình độ đọc hoặc nghe hiểu 80-95% nội dung, bạn có thể học từ vựng, hoặc cách diễn đạt từ chính ngữ cảnh, chứ không cần trợ giúp của từ điển (quá nhiều). Bạn không cần bám vào một quyển sách nào để học viết và một ông thầy để sửa lỗi, mà có thể học viết bằng cách đọc và viết theo một số mẫu sample. Bạn có thể học nói bằng cách trò chuyện rất nhiều với một người bạn bản xứ.

Tuy nhiên, nếu sử dụng cách học từ môi trường này khi bạn còn đang ở trình độ trung cấp thì sẽ dễ nản. Khi bắt đầu học tiếng Đức, tôi mắc ngay lỗi này và sử dụng đúng kinh nghiệm học tiếng Anh để học tiếng Đức. Vấn đề rõ ràng ở đây, là tôi sử dụng kinh nghiệm học tiếng Anh của 5-7 năm gần đây, khi tiếng Anh của tôi đã lên đến trình độ cao cấp, chứ không dùng kinh nghiệm của những năm trước đó, đã ở quá xa: tôi mua tiểu thuyết bằng tiếng Đức, cố gắng theo dõi những cuộc chuyện trò trong bữa cơm tối của gia đình bạn trai, nghe radio, đọc báo… Trong sự thất vọng của tôi, những kinh nghiệm này không hề khiến tôi có vốn từ vựng rộng hơn và ngữ pháp vững chắc hơn. Sự tình nghiêm trọng đến mức, có một lúc tôi có nhiệt tình học tiếng Hoa hơn hẳn tiếng Đức. Cũng dễ giải thích điều này: tôi có một cô giáo tiếng Hoa giỏi và một chương trình chặt chẽ, bắt buộc tôi phải liên tục học từ mới, ngữ pháp. Điều này khiến tôi có nhiều động lực và tiến rất nhanh trong việc học.

Vậy, nên học cách nào ở trình độ trung cấp? Có nhiều cách, nhưng bạn nên tránh cách lười nhác và thụ động của người học cao cấp, đã quên mất bao nhiêu khó nhọc ban đầu để chia sẻ với bạn. Ở lỗi thứ 2, tôi sẽ phân tích về cách học 2 nền tảng của ngoại ngữ, ngữ pháp và từ vựng.

2. Học từ vựng và ngữ pháp thờ ơ
Nếu ở trình độ sơ cấp, từ vựng và ngữ pháp rất đơn giản, thì sang trung cấp, đây lại là 2 chướng ngại vật khủng khiếp. Bắt đầu bước ra khỏi những bài nghe dễ dàng, những cuộc trò chuyện dạng „Xin chào! Bạn đến từ đâu? Bạn thích màu gì? Tôi rất thích du lịch…“ hoặc „Tôi muốn mua 5 ổ bánh mì và 1 cái bánh Donau Welle“, những bài đọc dạng „8 giờ tôi đến trường, học đến 10 giờ thì cùng bạn bè đi căn tin ăn trưa…“, để ngôn ngữ đến gần với thực tế hơn. Những bài đọc được rút ra từ báo tràn ngập từ mới, những mẫu câu dài và khó, những bài nghe đến từ radio, những cuộc thảo luận có những câu hỏi như „Hệ thống giáo dục ở nước bạn như thế nào? Khác biệt về văn hóa tạo những khó khăn gì cho bạn khi bạn đến Đức?“
Trong khi ở trình độ trung cấp, cả hai yêu cầu về từ vựng và ngữ pháp đã phức tạp hơn nhiều, thì nhiều người học, như tôi, trở nên…lười hơn, vì cảm giác mình đã nắm được ngôn ngữ. Tôi nhớ là, chỉ cần 500-600 từ (tương ứng ở mức sơ cấp), bạn có thể nắm được 90% từ vựng thường được sử dụng nhất. Tuy nhiên, 10% còn lại có thể mới chính là chìa khóa để hiểu được nghĩa
Ví dụ, hãy thử một câu trong tiếng Việt:
Duisburg trong những năm 50, 60, từng là trung tâm khai thác than để luyện thép. Cạnh tranh về nguồn cung cấp than từ Brasil khiến cho ngành công nghiệp nặng ở đây đi xuống.
Chỉ giữ lại những từ phổ biến nhất trong tiếng Việt, câu sẽ thành:
Duisburg trong những năm 50, 60…là….trung tâm…..để….. …..về….từ Brasil khiến cho……ở đây đi xuống.
Chính vì cảm giác mang máng hiểu được nghĩa, chỉ là không chắc chắn, mà tôi đã không dành thời gian để học từ vựng một cách chuyên chú trong một thời gian dài khi học trung cấp. Sai lầm khi học từ vựng này, rất may mắn, đã được cô giáo người Đức của tôi chỉ rõ cho cả lớp: Các bạn khi đọc 1 bài đọc, thường chỉ tra nghĩa từ trong smartphone. Sau đó, các bạn hiểu được nghĩa bài đọc, nhưng những từ đó không phải của các bạn. Hãy cố gắng viết xuống, và học tối đa chỉ cần 10 từ trong mỗi bài đọc. Không cần nhiều, chỉ cần biến 10 từ đó thành của các bạn.
Tôi thấy đó là một lời khuyên cực kỳ hữu ích, để học từ vựng hiệu quả hơn. Nhìn 1 từ 10 lần, và tra nó 10 lần, sẽ không biến nó thành của bạn, nếu bạn không chủ động học nó.
Viết đến đây, tôi bỗng nhớ một người bạn từng hỏi tôi, sau khi tôi đưa lời khuyên, muốn học nhanh tiếng Anh, hãy đọc tiểu thuyết bằng tiếng Anh (sai lầm 1). Bạn hỏi là „Nhưng nếu gặp từ mới, thì dừng lại tra nghĩa, hay lướt qua luôn?“ Cả 2 cách đều không ổn, vì giả định này đều bao gồm cả 2 lỗi người học có thể mắc phải: học theo phương pháp của người cao cấp, bằng cách đọc tài liệu khó, không hợp trình độ của mình (những bài đọc trong sách đúng trình độ được thiết kế để từ mới không vượt quá 20-30% nội dung toàn bài, trong khi tiểu thuyết có thể có trên 50% hoặc hơn là từ mới với người học trung cấp) & chỉ tra nghĩa từ một lần chứ không chủ động học. Tôi không phủ nhận đây là một cách để luyện tập, để có thêm tiếp xúc với ngôn ngữ. Nhưng đây chỉ là cách rèn luyện, chứ không giúp bạn nâng trình độ nhanh.
Đó là từ vựng, ngữ pháp lại có một vấn đề khác: chỉ nắm được nguyên tắc chứ không bao giờ sử dụng. Tôi nghĩ, theo cách dạy truyền thống trong nhà trường Việt Nam, học sinh được học rất nhiều nguyên tắc ngữ pháp, và làm bài tập ngữ pháp theo dạng điền vào chỗ trống để củng cố nguyên tắc này. Tôi nghĩ đây là khởi đầu khá tốt, để bắt đầu sử dụng những nguyên tắc này. Đừng để các nguyên tắc được đóng khung và đóng bụi, bạn có thể vận dụng ngay, bằng cách: phân tích cách viết, cách nói sử dụng các nguyên tắc ngữ pháp bạn đã biết & chú ý sử dụng, tự sửa những điểm ngữ pháp sai khi viết và đọc.
Nếu bạn cảm thấy chưa vững về nguyên tắc ngữ pháp, hãy quay lại bước, học nguyên tắc và vận dụng chúng bằng bài tập. Có rất nhiều người tin rằng ngữ pháp không cần thiết để học một ngôn ngữ, nhưng theo tôi, ngữ pháp là bộ xương của ngôn ngữ. Có ngữ pháp rồi, quá trình học của bạn sẽ nhẹ đi rất nhiều. Hiểu và tuân thủ một nguyên tắc dễ hơn bắt chước ngẫu nhiên rất nhiều.
3. Học vượt cấp độ của mình
Đây là một lỗi tôi đã tự mình mắc phải, và chật vật trong suốt 2 năm với tiếng Đức, cũng là lỗi tôi thấy ở rất nhiều bạn quốc tế của tôi gặp ở đây khi học tiếng Đức, và lỗi của nhiều bạn người Việt của tôi khi học tiếng Anh.
Tôi sẽ kể trước, trường hợp của tôi đã mắc lỗi này như thế nào. Tôi bắt đầu học tiếng Đức từ năm 2013, ở trình độ A1, chỉ trong vòng 3 tháng, sau đó tôi nghỉ. Sau đó, tôi thỉnh thoảng có học một chút từ ứng dụng online, nhưng không đáng kể. Đến 2014, tôi quyết định học lại, nhưng thay vì bắt đầu lại từ A1, hoặc học tiếp A1.2, tôi nhờ một em cựu du học sinh Đức dạy tôi trình độ…A2. Vì nôn nóng muốn có bằng B2 (lúc đó tôi vẫn nghĩ có thể sang Đức học bằng tiếng Đức), tôi nghĩ vượt cấp một chút chắc cũng không sao. Học hết phân nửa quyển sách A2.1, tôi quyết định ngừng lại vì muốn có lớp với giáo viên chuyên nghiệp hơn. Một lần nữa, tôi lại mắc sai lầm này lần 2, và trong kỳ thi xếp lớp, mặc dù trung tâm xếp tôi vào A2, tôi khăng khăng thuyết phục thầy giáo cho tôi vào….B1. Ở B1, sau khi học hết B1.1, phần mệt mỏi vì công việc, phần không theo kịp tiến độ học, tôi tiếp tục nghỉ học.
Đến cuối 2014, khi ý định đi Đức trở lại mạnh mẽ, tôi quyết định đăng ký học gia sư với một giáo viên từ viện Goethe. Thật may mắn cho tôi, thầy có phương pháp dạy phù hợp với tôi và đã thuyết phục tôi học lại từ B1.1 đến hết trình độ B1, thay vì học tiếp B1.2. Quá trình học củng cố cho tôi về ngữ pháp và mở rộng vốn từ vựng, cả 2 đều bị lỗ hổng. Sau đó, thì tôi sang Đức, và tiếp tục học B1.2 và bây giờ đang học ở trình độ B2.1.
Kể lại câu chuyện của tôi, vì tôi nhận thấy sự nôn nóng và kỳ vọng học vượt cấp độ không chỉ là vấn đề của riêng tôi. Tôi có một bạn kể, bạn gặp khó khăn, không biết bắt đầu từ đâu với tiếng Anh, và đăng ký…luyện IELTS. IELTS là đích đến của rất nhiều người học tiếng Anh, nhưng cá nhân tôi, thấy nếu không cần du học, và nếu trình độ chỉ đang ở trung cấp (là trình độ sau khi học tiếng Anh hệ 7 năm ở VN), thì IELTS là một bước nhảy khó và không cần thiết. Thay vào đó, TOEIC sẽ là lựa chọn phù hợp hơn cho người đi làm.
Một số bạn học cùng lớp của tôi thì kể, họ quyết định gian lận trong kỳ thi xếp lớp đầu vào  tiếng Đức ở trường đại học (thi trên máy), bằng cách nhờ một người bạn Đức ngồi cạnh để chỉ, để…vào lớp cao hơn. Thay vì A2, bạn lại vào B1, và khi gặp lại, bạn nói với tôi là khóa tiếp sẽ xin xuống lại A2, vì vào lớp nghe không hiểu gì cả.
Tôi có thể hiểu được sự nôn nóng này, vì cho đến bây giờ, tôi vẫn không ngừng muốn…tiếp tục nhảy trình độ để học thi DSH (giống IELTS của tiếng Anh), để sớm có thể vào nghe giảng bằng tiếng Đức. Có rất nhiều lý do cho quyết định học vượt này: học với những học sinh trình độ cao hơn, tôi sẽ tiến bộ nhanh hơn; khi kết thúc khóa học, tôi sẽ đạt trình độ cao hơn với thời gian ngắn hơn; với nỗ lực của tôi, những lỗ hổng kiến thức không phải vấn đề…
Bằng kinh nghiệm đã từng nhảy lớp, tôi cũng nhìn ra nhiều khuyết điểm khi học vượt: mất động lực vì không theo kịp, ngại ngùng với bạn bè, dễ bỏ lớp, có lỗ hổng kiến thức nên không tiếp thu được bài học mới và không trám phần hổng đó được (nếu không có giáo viên giỏi và tận tâm)… Mất động lực, là một trong những lý do quan trọng nhất. Nếu luôn cảm thấy đuối, hụt hơi trong lớp học, bạn sẽ rất dễ chán nản và dừng lại.
Quay lại chuyện nhảy lớp khi học tiếng Đức của tôi. Tôi đã loay hoay không đi quá trình độ A2 trong vòng 1 năm, chỉ vì không chịu học hết A1 từ đầu, và luôn muốn nhảy lên B1. Trong khi đó, chỉ trong vòng từ tháng 11 năm ngoái, đến hết tháng 2 năm nay, bằng cách học từ tốn, hằng ngày đều học từ mới, học ngữ pháp, học cách viết, tôi đã làm được bài thi HSK 2 trong tiếng Hoa (tương đương A2 của tiếng Đức). So với tiếng Đức, phần chữ viết của tiếng Hoa kinh khủng và mất thời gian hơn nhiều, và tôi nghĩ là một ngôn ngữ khó hơn hẳn để học, nhưng chỉ cần tôi không nóng vội, chỉ trong vòng 4 tháng, tôi đã đạt trình độ mà tôi cần 1 năm khi học tiếng Đức. Thực tế, nếu chuyên chú học và không nhảy lớp, thời gian lên A2 tiếng Đức ở trung tâm ngoại ngữ cũng chỉ khoảng 4 tháng.
Kết cho phần này, tôi nghĩ chỉ có một kinh nghiệm: muốn nhanh, phải từ từ.

Thức dậy ở nước Đức

Đã giữa tháng 1, vậy là gần tròn 3 tháng kể từ ngày tôi đặt chân đến nước Đức. Và là 6 tuần, kể từ khi tôi chuyển sang căn hộ mới ở Duisburg.
Bằng một cách huyền bí nào đó, nước Đức dường như cuối cùng đã chịu nở nụ cười willkommen – chào đón tôi ở đây như một cư dân mới, chứ không phải một khách đến chơi nữa. Một cuộc sống mới, vững vàng, bắt đầu, thay cho những tạm bợ ban đầu. Tôi muốn chép lại một vài câu chuyện nhỏ, để sau này đừng quên.
  1. Chuyện sốc văn hóa
Sốc văn hóa được chia thành 4 giai đoạn, giai đoạn Trăng mật, khi bạn yêu thích tất cả mọi điều mới mẻ ở một vùng đất, giai đoạn Tức giận, mệt mỏi, bắt đầu thấm những khác biệt, khó khăn ở một vùng đất mới, như ngôn ngữ, hệ thống luật pháp, cư xử… Giai đoạn 3, là bắt đầu hòa nhập, chấp nhận những khác biệt này. Và giai đoạn 4, là cảm thấy như ở nhà.
Thật kỳ lạ, khi tôi hỏi những người bạn và người tôi quen, về chuyện sốc văn hóa. Tất cả đều bảo không hề bị sốc văn hóa (?) Có lẽ, vì khi dịch ra, chữ “văn hóa” nghe rất chung chung, chỉ dẫn đến ngôn ngữ, tôn giáo, cách cư xử…nên không gần với định nghĩa về sốc văn hóa của phương Tây. Tôi nghĩ, không ít thì nhiều, khi bước vào một môi trường mới, một đất nước mới, ai cũng sẽ mất một thời gian để thích nghi. Quá trình thích nghi này, gọi ngắn gọn thành sốc văn hóa.
Một câu chuyện nho nhỏ, trong chương trình học, tôi bắt buộc phải học một ngôn ngữ Đông Á, hoặc Trung Quốc, hoặc Nhật Bản, để đến khi tốt nghiệp phải có bằng Trung Cấp. Vì vậy, mỗi tuần tôi có 4 buổi học, học thật, khá nặng, chứ không phải chơi chơi như kiểu học ngoại ngữ. Nhưng vì mỗi tuần đi học đến 4 buổi, tôi nhanh chóng kết bạn với những người bạn trong lớp tiếng Hoa, hơn các bạn trong lớp lớn, chỉ dự các buổi lecture cùng nhau.
Trong 3 người bạn trong lớp tiếng Hoa sơ cấp, có một bạn trai người Đức. Tính tôi vẫn hay đi muộn, và cả bạn bè lẫn sếp tôi (cả sếp Việt lẫn sếp Malay và Phillippines – đều là người châu Á), vẫn hay nhắc tôi về chuyện này. Tuy nhiên, có lẽ do văn hoá châu Á, phiền trách về chuyện đi muộn của tôi vẫn thường khá nhẹ, và không ảnh hưởng gì nhiều đến cái tật này của tôi. Vì tôi sống ở Koeln, cách Duisburg 2 tiếng đi tàu, nên chuyện đi học trễ càng trở nên khó tránh. Để đến được trường, tôi phải đổi 3 lần tàu, và nhiều lúc tàu chạy chậm, chạy nhanh, lỡ tàu là chuyện bình thường.
Vì thế, tôi hoàn toàn bị shocked khi chuyện đi trễ của tôi thành đề tài nhắc nhở, trêu chọc của người bạn Đức. Mỗi ngày, tôi sẽ bị nhắc ít nhất 2 lần là tôi đi trễ, đôi khi còn trước mặt các bạn khác trong nhóm, hoặc trước mặt cô giáo tiếng Hoa (?!). Bình thường, tôi không phải mục tiêu trêu chọc yêu thích, vì tôi thường chỉ cười hề hề theo, thậm chí còn hùa theo, chứ không phản ứng nhiều. Khi trêu ai đó, chán nhất là người bị trêu không thèm phản ứng, giống như cố chọc lét mà người kia không thèm cười vậy.
Nhưng lần này thì tôi rất giận khi bị trêu, vì tôi cảm thấy rất bất công khi mỗi ngày tôi dậy sớm trước 2 tiếng, nhưng vẫn không đến lớp kịp. Đi trễ lần này không phải lỗi của tôi, nên tôi cố gắng giải thích. Theo tư duy châu Á, đề cao sự thông cảm, khi tôi giải thích vì sao tôi đến trễ, thường sẽ nhận được sự thông cảm và xí xoá. Điều này xảy ra khi tôi giải thích với cô giáo người Hoa, cô rất thông cảm là tôi sống rất xa trường và chưa bao giờ trách tôi đến lớp trễ. Nhưng người bạn Đức thì nhún vai cười cười, nói tôi chỉ viện cớ. Tôi tự nhủ, chắc thằng đó ghét mình, nên chăm chăm bắt lỗi mình hoài.
Vì thế, tôi ngạc nhiên vô cùng, khi trong một lớp học khác, cũng người bạn này, nói với tôi, “Ê Hằng, chắc hôm nay bà là đứa duy nhất đọc sách trong lớp. Nãy giờ có mỗi ý kiến của bà là có lý nhất thôi.” Ngày hôm trước có một deadline nộp bài luận, nên phần lớn sinh viên không đọc sách chuẩn bị cho ngày tiếp theo. Tôi lại có chuẩn bị trước, vì tôi rất thích lớp Kinh tế Nhật Bản.
Giáo sư hôm đó không lên lớp, chỉ có một cô trợ giảng khá trẻ lên hướng dẫn. Có nhiều điều cô này nói không đúng với những gì giáo sư đứng lớp đã giảng với chúng tôi, ví dụ như, không sử dụng văn hoá để lý giải hiện trạng, vì đó là cách làm lười nhác và phản khoa học. Hôm đó, chúng tôi học về Lao động ở Nhật Bản. Vì dân số già đi, Nhật Bản thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, nhưng không thể sử dụng nhập khẩu lao động để giải quyết vấn đề này. Trong lớp, chúng tôi thảo luận để lý giải vấn đề này, vì sao Nhật Bản không thu hút được lao động nước ngoài. Nhiều bạn đưa ra nguyên do: rào cản ngôn ngữ, không thể hoà nhập văn hoá… 
Nhưng nếu giải thích theo góc độ kinh tế, phải dựa trên cơ sở đặc thù đãi ngộ ở Nhật. Tôi đưa ra giải thích dựa trên seniority-based, tính lương theo thâm niên, nhân viên càng lâu năm, lương sẽ càng cao hơn. Chế độ này không hề bất hợp lý, đó là cách để công ty Nhật khuyến khích nhân viên không chỉ tích luỹ kỹ năng ngành nghề (tăng giá trị của họ trên thị trường lao động), mà chú trọng hơn kiến thức đặc thù về công ty (có lợi cho công ty, nhưng lại không giúp tăng giá trị của người lao động trên thị trường), và trung thành hơn với công ty, không nhảy việc. Nhưng theo cách tính lương theo thâm niên, thì người lao động nước ngoài rất bất lợi. Ví dụ, một kỹ sư Mỹ có 10 năm kinh nghiệm ở nước ngoài, nếu sang Nhật, sẽ bị tính lương theo 0 năm kinh nghiệm. Và nếu không có ý định gắn bó lâu dài với công ty Nhật này, kỹ sư Mỹ rất mất quyền lợi. Đại loại là thế.
Thú thật, lúc nghe thằng bạn Đức nói vậy, tôi ngạc nhiên lắm. Nó đã ghét mình vậy, tự nhiên sao lại khen động viên? Suy đi nghĩ lại, tôi nhận ra có khi nó không ghét mình, mà chỉ là do suy nghĩ khác mình thôi. Với người Đức, đúng giờ là một việc quan trọng, thì có khi chuyện mình đến trễ là một điều đáng chê cười. Thay cho tư duy thông cảm của người châu Á, là tư duy lý tính của người Đức. 
Và không phải cũng chính tôi, 4 năm trước đây, đã chọn học tiếng Đức, để học chính tính kỷ luật này, để rèn luyện bản thân sao?
Khi vượt qua cơn sốc ban đầu, tự nhiên tôi thấy không ghét thằng bạn khó tính còn hơn sếp của tôi nữa. Nhất là vì một ngày khác, nó bảo với cả đám với giọng nghe đáng thương ghê gớm, “Lúc nào tao tới sớm, còn tụi bây toàn tới trễ, lúc nào cũng có mình tao ngồi với cô. Xong tới đúng giờ, cô dạy có mình tao, geez, awkward lắm!” 
Và một buổi tối, khi tôi cùng đi đến quán bar với cả nhóm bạn, cũng chính người bạn Đức đó, sau câu đùa, bảo tôi lại đến muộn, thì đã bảo tôi, một cách trân trọng, rằng bạn rất vui khi tôi đến. Câu nói đó mở ra một tình bạn, và khép lại một sự hoang mang vì khác biệt từ phía tôi. 
2. Một chút về định kiến
Tôi viết câu chuyên trên, vào giữa tháng 12. Ngoảnh qua ngoảnh lại, thì đã giữa mùa đông. Thay cho những băn khoăn lúc đầu, cũng lớp học tiếng Trung Quốc đó, đã mang lại cho tôi những niềm vui ấm áp mỗi ngày. Ngày thứ 5, khi tôi đang ngồi trong lớp làm bài tập, thì cô Phan, cô giáo dạy tiếng Hoa người Vũ Hán bước vào lớp. Bỗng cô bảo tôi, “Hằng ơi, ngày mai trời có thể sẽ đổ tuyết đấy!” Rồi cô kể một chút về những sinh viên Việt Nam ở Vũ Hán lần đầu tiên thấy tuyết. Cả bọn sẽ nài nỉ cô dừng bài giảng, để ra chụp hình, cho lần đầu tiên biết tuyết. Cô Phản bảo, con gái Việt thật dịu dàng, và con trai Việt Nam rất nghịch nhưng lại thông minh. 
Nếu phải nêu một điều gì đó, làm một điều để ghi nhớ, những định kiến có thể được phá bỏ bằng hiểu biết và kiến thức như thế nào, hẳn tôi sẽ nhớ về cô Phan. Tất cả những định kiến về Trung Quốc, có thể rơi đi, với cô giáo người Hoa dịu dàng và đáng yêu này. Những lời buộc tội chung chung trở nên xuẩn ngốc biết bao.
3. Làm gì cho năm mới?
Thời điểm Tết tây năm 2016, tôi đang ở Belgium, Bỉ. Trong khi trên Facebook, tất cả bạn bè ai cũng đều chia sẻ một danh sách resolution, những kế hoạch cho năm mới, tôi lại nhận ra mình không thật sự có một danh sách nào trong đầu. Thật khác năm trước, khi tôi có một lời hứa rất quan trọng, là quay trở lại trường và đi du học. Lúc nào, tôi cũng thường có một project cá nhân dài hơi, thường là một mục tiêu khó, mà tôi muốn làm, như đi làm freelance, hoặc sang Đức.
Tôi là người luôn muốn có một cái mốc, và rồi cứ nhắm vào cái mốc đó mà đi. Vậy nên, buổi chiều cuối năm ở Belgium, khi tôi bước vào cửa hiệu sách Sterlling, xem qua một loạt sách, mà thấy lòng nguội ngắt, không hề có cảm hứng để bắt đầu một điều mới nào, tôi thấy hoang mang quá. Vì sang Đức, mọi thứ đều đang đổi thay xung quanh, và tôi đi từng bước một, rất nhỏ. Khi đang cố tìm hiểu sự thay đổi mới, tôi không có một chỗ đặt chân đủ chắc, để ra sức quăng một cái neo, vào một cái mốc mới mẻ nào. Tất cả mọi nỗ lực của tôi, phần lớn đặt vào việc học hỏi điều mới, mở rộng tâm trí và đón nhận những thay đổi của hiện tại, thay vì nghĩ về tương lai như trước đây.
Nhưng khi đã nghĩ ra thế rồi, và sau khi trò chuyện với René, người vẫn lắng nghe tất cả mọi bất an của tôi, tôi nhận ra: chẳng sao cả. Không cần điều gì lớn lao. Có những giai đoạn, mình chỉ ở đó, để học, để biết hiện tại mà thôi. Không phải lúc nào, mơ tưởng cho tương lai và hết mình vì một ước mong cũng là cách duy nhất để sống. Có những lúc, chỉ cần ở đó, hít mở và mở mắt ngắm nhìn thế giới xung quanh mà thôi.